شماره ۱۲۱۵

خویـش را بـاورکـن

خویـش را بـاورکـن

در‌این‌مبحث می‌خواهم به دو‌مقوله مهم روانشناسی ‌مثبت‌گرا بپردازم‌. در نخستین‌گام به نقش عزت‌نفس ‌(Self-Esteem) در زندگی‌انسان اشاره‌می‌کنم و در بخش‌دوم به اعتماد‌به‌نفس‌(Self-confidence) و راه‌های کسب آن می‌پردازم.

چهارشنبه 16 آبان 1397 ساعت 11:13
دکترمهدی نوری، FRCP

۱ـ عزت‌نفس:

در عزت‌نفس، انسان برای نفس خود ارزش و احترام قائل‌است و خود را در جایگاه رفیعی که شأن انسان است، قرار‌می‌دهد‌. در عزت‌نفس انسان با خودِ‌خویشتن ارتباط صادقانه و عاشقانه دارد و با داشتن توان عشق‌ورزیدن می‌گوید: عاشقم بر همه عالم که همه‌عالم از اوست‌. انسان در چنین‌حالتی احساس مثبت‌بودن و کار‌آمد‌بودن می‌کند و می‌تواند با خودش و جهانش سازگاری داشته باشد و بدون ترس و نگرانی واقعیت‌ها را بپذیرد‌. شخصی که عزت‌نفس دارد با ارج‌نهادن بر نفس‌خویش و احساس ارزشمندی و کارآیی در‌مورد خود، می‌تواند با مثبت‌اندیشی و آرامش‌درونی با مشکلات رو‌به‌رو شود‌.

اگر شخصیت انسان را شامل تمامی استعدادها، رفتارها، ارزش‌هـا، احساس‌ها‌، هیجان‌ها،‌ میـل‌ها، اندیــشه‌ها، ادراک‌ و نیــز تمامی صفات منشی مانند صــداقت، متانت، سخـاوت، امـانـت، جوانمـردی، رفتار‌دوستانه،خوبــی، خیرخواهی، مردمگرایی، همدردی، آرامش و خودشکوفایی، عــزت‌نــفس‌، اعتـماد‌به‌نـفس‌، احساس‌ایمنی و گرایـــش به‌ســمت نیازهای عالی بدانیم، می‌توان گفت که‌:

۱ـ شخصیت‌کلی، وجود آدمی را دربر‌می‌گیرد و هویت و تمامیت او را شامل‌می‌شود.

۲ـ شخصیت، یکتا و منحصر‌به‌فرد است و از‌این‌رو شخصیت هر‌شخص با شخصیت فرد دیگر تفاوت دارد.

۳ـ شخصیت آدمی پویا بوده و همواره در‌حال‌تغییر است.

۴ـ شخصیت‌انسان در شرایط گوناگون زندگی می‌تواند بهنجار و سالم و یا نابهنجار باشد.

۵ـ برای شناخت شخصیت‌آدمی و جایگاه انسان در جهان، باید کلّ‌گرا بود و نه ذره‌گرا.

باید به‌این‌نکته توجه‌داشت که عقل‌کل، حقیقت و زیربنای کل جهان است و تمامی صورت‌های دیگر نماد این حقیقت‌تام می‌باشند. انسان پویندۀ متکامل، همواره به عقل‌کلی اعتنا‌دارد و تلاش‌می‌کند عقل‌جزئی را به‌سوی عقل‌کل بکشاند، زیرا با عقل‌کل می‌توان به سلامت شخصیت و رهایی و سعادت واقعی رسید.

داشتن عزت‌نفس به زمان تشکیل شخصیت و مراحل رشد و تکامل آن بر‌می‌گردد‌. عوامل متعددی در شکل‌گیری و رشد شخصیت انسان اثر‌می‌گذارند. علاوه‌بر نقش مهم ژن‌ها، شخصیت انسان درجامعه شکل‌گرفته و رشد‌می‌‌کند. خانواده در ساخت و رشد و تــکامل‌شخصیـت نـفوذ بسیــار مهمی‌دارد و به‌همین‌‌ترتیب نقش‌خانواده در ایجاد اختلال‌های‌ شخصیت نیز انکار‌ناپذیر است. این نقش منفی را می‌توان در محرومیت عاطفی، فقدان مهر مادری و اختلاف‌های مداوم زناشویی، اعتیاد و سالم‌نبودن محیط‌خانواده جستجو نمود. البته حمایت افراطی و توجه بیش‌از‌حد به کودک نیز او را آمادۀ کجروی، ناسازگاری و تجاوز به حقوق دیگران می‌کند. در‌واقع محرومیت و ناکامی و تحقیر کودک و طرد او، تلاش‌های درست دفاعی او را درهم‌می‌شکند و به ایجاد اختلال‌های روانی در وی می‌انجامد.

امّا با حمایت افراطی خانواده نیز کودک لوس و ناز‌پرورده بار‌می‌آید و در‌نتیجه با صفاتی مانند خودخواهی، پر‌توقعی و عدم پذیرش مسؤلیت، نخواهد توانست تا به‌صورت انسانی بالغ و بزرگ و مسئول و مستقل زندگی‌کند. اگر پدر و مادر و مربیان و آموزگاران خود از عزت‌نفس بر‌خوردار نباشند، کودک نمی‌تواند عزت‌نفس را تجربه‌نماید‌. تربیت نادرست به‌جای ایجاد عزت‌نفس، وابستگی و میل خشنود‌سازی ظاهری دیگران را در کودک نهادینه‌می‌کند‌. در‌واقع کودک می‌آموزد که برای خشنود‌کردن دیگران، ارج و اعتبار شخصیت خود را فدا‌نماید. نگاهی به تعارف‌های سطحی و قالبی در افواه عامیانه، نشان‌دهنده فقدان حرمت نفس است‌. عبارت‌هایی مانند‌: نوکریم‌، زمین‌خوردتیم‌، چاکریم‌، دست‌بوسیم‌، خاک‌پاتیم‌! و مانند اینها حکایت از یک نفس ضعیف و بی‌کفایت می‌کند‌، به‌ویژه که در‌این عبارت‌ها صداقت و حقیقت وجود ندارد‌.

نکتة بسیار مهمی که در‌اینجا باید به آن اشاره‌کنم این است که ارج گذاشتن به نفس‌خویش با خود‌خواهی و خود‌محوری و خود‌شیفتگی تفاوتی بسیار دارد‌.

پیش‌از‌این در‌مقالة «خود‌شیفتگی شایع‌تر‌می‌شود» نوشته بودم که خود‌‌پرستی‌، خود‌خواهی‌ و بی‌توجهی به سرنوشت و خواست دیگران، شکل‌هایی از خود‌شیفتگی‌ هستند.‌ فرد خود‌شیفته دست به هر‌عملی بزند و هر‌کاری را که انجام‌دهد، تنها برای ارضای‌خود و رسیدن به لذت‌درونی خویش و تسلط بر دیگران است. خود‌ستایی‌، لاف‌‌زنی‌، تکبر، گزافه‌‌گویی‌‌، اعتماد‌‌به‌‌نفس کاذب‌، حقیرشمردن دیگران‌، خود‌‌بزرگ‌‌بینی و برتری‌طلبی، نمونه‌هایی از صفات خودشیفتگی هستند‌.

در‌این‌صورت تردیدی نیست که فرد‌خود‌شیفته فاقد عزت‌نفس است‌. او بیماری بیچاره و وامانده است که عشق‌ورزیدن به‌خود را نیز نیاموخته و تنها برای جلب‌توجه و تسلط بر دیگران و حقیر‌شمردن آنها، خود‌پرست و خود‌خواه شده‌است‌. البته او نیز دست‌پرورده خانواده‌ای‌ضعیف و نا‌آگاه و بیمار است که پدر‌و‌مادر و مربیانش احتمالاً شخصیتی خود‌‌خواه و خود‌‌محور داشته‌‌اند و نتوانسته‌اند برای کودک خود سرمشق مناسب و سالمی باشند و کودک بیچاره با الگوسازی از‌آنها، خود‌خواهی و غرور و خود‌شیفتگی را در شخصیت‌خود جاسازی ‌نموده است.

عدم‌کفایت و ضعف‌نفس داشتن، توان‌ذهنی و فکری انسان را کاهش‌‌داده و تعامل و سازگاری او را را مختل‌می‌کند. انسان باید بیاموزد که چگونه نفس خود را عزیز بدارد و با یادگیری هنرِ عشق‌ورزیدن به‌خود، قابلیت دریافت مهر و عشق دیگران را دارا شود. اگر انسان مراقبت از خویشتن را فرا‌گرفته‌باشد، می‌تواند با اعتماد‌به‌نفس با دیگران تعامل و سازگاری و همزیستی داشته باشد‌. شخصی‌که عزت‌نفس را تجربه‌نموده‌است نمی‌تواند از درد و رنج دیگران فارغ و آسوده باشد‌. اما فردی که عزت‌نفس کافی ندارد به‌جای‌اینکه به خودش و دیگران مهر و عشق را بدهد و بگیرد، ناگزیر با نفرت و منفی‌گرایی زندگی‌می‌کند‌.

اگر تمامی پدران‌و‌مادران می‌توانستند کودک خود را مسئولیت‌‌پذیر و با عزت‌‌نفس و دارای آرامش و اعتماد‌‌به‌‌نفس بارآورند‌، این قدر یأس و نا‌امیدی و دردورنج و حرمان رواج نداشت‌. آنها پایه‌گذار شخصیت سالم یا ناسالم در کودک خود هستند و در ایجاد و رشد حس مسئولیت‌‌پذیری در فرزندان خود، نقش اصلی را دارابوده و می‌توانند به‌‌طور‌طبیعی در تشکیل‌یافتن و رشدمتعادل شخصیت کودک خود نقش‌داشته باشند. پژوهش‌های متعدد دانشگاهی نشان‌داده‌است که اگر پدر ‌و‌ مادر، خود شخصیت سالمی نداشته‌باشند و یا شیوة ‌تربیت کودک را ندانند و از‌آن غافل‌گردند، رشد‌ شخصیت‌کودک خود را مختل‌‌نموده و او‌‌را آمادة کجروی و انحراف‌می‌کنند‌. در‌این‌‌صورت‌، کودکی که در چنین فضایی زندگی‌می‌کند نخواهد توانست تا محبت و عواطف دیگران را احساس‌‌کند و عشق و مهرورزی را فرا‌گیرد. در‌مقابل،‌ والدینی که از چگونگی مراحل رشد کودک و اِعمال روش‌های درست تربیتی آگاه باشند، این مراحل مهم زندگی کودک را درک‌ نموده و با فراهم‌آوردن محیطی دوستانه و صمیمانه در خانواده‌، فرصت‌های مناسبی برای رشد سالم شخصیت‌و‌پرورش هیجان‌های عاطفی کودک فراهم می‌کنند و مسیری را هموار می‌سازند تا کودک و نوجوان با طیب‌‌خاطر برای رسیدن به هدف‌های عالی، همکاری و کوشش‌ نموده و به دور‌ از تعارض و کشمکش، فرصت تهذیب و به‌ کمال‌رساندن شخصیت خود را داشته‌باشند و بتوانند عشق و مهر را دریافت‌‌کنند و مهر و عشق بورزند‌. پدر و مادری که می‌خواهند فرزندشان با شخصیتی سالم رشد‌کند و به‌عبارتی می‌خواهند فرزندشان خوشبخت و سعادتمند گردد، باید برای تربیت فرزند خود وقت‌بگذارند و برای پرورش درست او آگاهی لازم را دارا باشند و بدانند که تنها خرج‌کردن پول، شخصیت‌کودک را سالم و متکامل‌نمی‌کند‌.

عزت‌نفس فرد را قادر‌می‌سازد تا افکار و اعمال‌مثبت و منفی خود را ارزیابی‌‌نموده و برای این منظور خود را بشناسد. وجود عزت‌نفس در انسان حاکی از‌این است که او می‌تواند احساس‌های خود را در‌باره خویشتن ارزیابی‌کند و با نگرش نسبت‌به‌خود‌ و بااعتماد‌به‌نفس، رفتاری بهنجار و مطلوب داشته‌باشد‌. در‌مقابل شخصی‌که عزت‌نفس کافی ندارد نمی‌تواند استعدادها و توانایی‌های واقعی خود را شناخته و آنها را ارزیابی‌نماید‌. بدیهی است در‌این‌صورت نمی‌تواند با شادمانی و نشاط زندگی‌کند و با اعتماد‌به‌نفس در جامعه ظاهر‌شود‌. همبستگی و یکدلی با دیگران مستلزم وجود عزت‌نفس است‌. عزت‌نفس درد و رنج و ناله و ستیز و عناد به‌خود را کاهش داده و فرد را قادر‌می‌سازد تا بتواند با مثبت‌اندیشی پیرامون برنامه‌های زندگی خویش مانند تحصیلات، شغل، ازدواج و ... برنامه‌ریزی کند.

نخستین محیط‌اجتماعی کودک یعنی خانه و خانواده، بیشترین و مهمترین نقش را در شکل‌گیری شخصیت‌کودک و رشد و تکامل آن ایفامی‌کند. عزت‌نفس یکی‌از صفاتی است که کودک در خانواده آن را می‌آموزد‌. در‌این محیط، مادر بزرگترین نقش را در زندگی کودک دارد‌. کودک، عزت‌نفس و عشق‌ورزیدن و مهر‌ورزی را از مادر می‌آموزد. در‌واقع ایجاد احساس‌اطمینان و اعتماد و آزادی در کودک، منوط به ایفای نقش مادر است‌. هنگامی‌که پدر و مادر در خانه مضطرب و نگران و دلواپس و وسواسی و ستیزه‌جو و معتاد باشند، نمی‌توان انتظار‌داشت که کودک آنها ارج و منزلت خود را بشناسد و با عزت‌نفس رشد‌کند. ستیزه‌گری و پرخاشجویی و انتقاد و عیب‌جویی مداوم میان والدین، از ایجاد و رشد عزت‌نفس در کودک پیشگیری می‌کند‌.

با‌توجه‌به‌اینکه پایه رفتارهای کودک در خانه و خانواده نهاده‌می‌شود، اهمیت نقش‌مادر بیش‌از‌پیش مشخص‌می‌گردد و همانطور‌که اشاره‌شد مادر و البته همراه با پدر، می‌توانند به‌‌طور‌طبیعی و سالم کودک خود را مسئولیت‌‌پذیر و دارای عزت‌‌نفس و اعتماد‌‌به‌‌نفس بارآورند‌. اما‌ والدینی که از چگونگی مراحل رشد کودک و روش‌های درست تربیتی آگاه نباشند، نمی‌توانند در شکل‌گیری‌طبیعی شخصیت‌کودک و رشد و تکامل او نقش خود را به‌درستی ایفا ‌نمایند‌. کودک آداب‌معاشرت و وظایف اجتماعی را در محیط خانواده می‌آموزد و رشد و تربیت اجتماعی او به افکار و اعمال و رفتار والدین بستگی دارد‌. اگر کودک دارای احساس اعتماد و استقلال شده باشد و آموخته باشد که کیست و چه نقش و وظیفه‌ای دارد‌، برای خودش ارج و اعتبار قائل‌شده و یا‌د می‌گیرد که با عزت‌نفس می‌تواند با دیگران سازگاری داشته باشد و از عشق و مهر دیگران بر‌خوردار گردد. با چنین آموخته‌ای فرد می‌تواند با توانایی و کفایت و ابتکار به تعامل با دیگران بپردازد.

با‌آنکه در بخش دیگر این‌مقاله به نکات مهمی درمورد عزت‌نفس اشاره خواهد‌شد، در پایان این بخش توجه خواننده محترم را به موارد زیر جلب‌می‌کند:

انسان نباید به‌صورت عادتی و همواره به انتقاد از‌خود بپردازد‌.

شخص نباید برای خطاهای گذشته خود را سرزنش‌کند‌.

هر‌کس باید به احساسات خود احترام‌بگذارد و خود را به‌موقع تشویق‌‌نموده و به‌خود پاداش‌دهد.

شخصی‌که عزت‌نفس دارد از مقایسه‌کردن پرهیزنموده و خود را دست‌کم و بی‌کفایت احساس‌نمی‌کند.

عزت‌نفس به شخص اعتماد به خویشتن را می‌دهد و سبب‌می‌گردد تا فرد بتواند با مشکلات زندگی برخوردی منطقی داشته‌باشد.

در بخش‌دیگر، با بررسی شرایط اعتماد‌به‌نفس،

تورا بگویم پنهان که گل چرا خندد •••• که گلرخیش به کف‌گیرد و بنبوید.

 

تعداد بازدید : 139

ثبت نظر

ارسال

زیر سوال رفتن انسانیت ! ۲ برند معروف پفک از خوراک دام استفاده می‌کردند/ توضیحات سازمان غذا و دارو

سخنگوی سازمان غذا و دارو از احتمال تعطیلی موقت یا دائم برخی خطوط تولید دو برند معروف پفک که از ذرت دام در تولید محصولات‌شان استفاده کرده‌اند، خبر داد ...

  • 38

سقراط و جام شوکران

سقراط درسال‮ ‬469‮ ‬ق م درآتن به دنیا آمد‮. ‬پدرش سنگ تراش و مادرش ماما بود‮. ‬درجوانی به عنوان‮ (‬سرباز پیاده‌ی مسلح‮) ‬یا سرباز سنگین سلاح به خدمت ...

تلاش مجلس برای اختصاص اعتبار ویژه به بیماران اوتیسم

نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس، از تلاش جهت پیش بینی اعتبار ویژه برای بیماران اوتیسم در بودجه ۹۸ خبر داد.

  • 6

الزامات جدید سازمان غذا و دارو درباره غذاهای تراریخته

مدیرکل امور فرآورده‌های غذایی و آشامیدنی سازمان غذا و دارو الزامات این سازمان برای برچسب‌گذاری محصولات و فرآورده‌های غذایی تراریخته را تشریح کرد.

  • 19

مشکل تبادلات مالی در بازار دارویی ایران و هند

مدیرکل دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو، یکی از مشکلات پیش روی ایران در همکاری دارویی با هندوستان را، تبادلات مالی عنوان کرد.

  • 5

یادی‌از شادروان دکترمحمدمیردامادی

دکتر محمد میردامادی متولد۱۳۰۴شمسی که درسال۱۳۹۵ در فرانسه فوت نمود، پزشکی حاذق درکارخود و طبیبی‌ادیب و شاعری توانا و مسلط به تاریخ و فرهنگ ایران بود. ...